Türkiye'de kişisel veya kurumsal kullanım amacıyla bir özel jete sahip olmak ve bunu yasal olarak uçurabilmek, ulusal ve uluslararası havacılık kurallarına göre oldukça sıkı şartlara bağlanmıştır. Süreç sadece uçağı satın almaktan ibaret olmayıp, mülkiyet yapısından tescile, teknik uygunluktan işletme modeline kadar birçok kuralı kapsar.
Özel jet sahibi olma kuralları ve aşamaları başlıca şu başlıklar altında incelenir:
Özel jet sahibi olma kuralları ve aşamaları başlıca şu başlıklar altında incelenir:
1. Mülkiyet ve Vatandaşlık Şartları (Kimler Sahip Olabilir?)
Türkiye'de bir hava aracının Türk Sivil Hava Aracı Siciline kaydedilebilmesi ve Türk tabiiyeti (TC- tescili) alabilmesi için:- Gerçek Kişiler: Uçağı alacak kişinin Türk vatandaşı olması gerekir.
- Tüzel Kişiler (Şirketler): Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş bir şirket olması şarttır. Şirket yönetim kurulu başkanının Türk vatandaşı olması ve hisse/temsil yapısının ilgili havacılık mevzuatındaki güvenlik kriterlerini karşılaması gerekir.
2. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) Tescil ve Uyumluluk Kuralları
Uçak satın alındıktan sonra doğrudan uçuşa başlanamaz; ulusal otorite olan SHGM onayları zorunludur:- Sicil Kaydı: Uçak başka bir ülkenin sicilindeyse, o ülkeden kaydının silindiğine dair Terkin Belgesi (De-registration) sunulmalıdır.
- Uçuşa Elverişlilik: Uçağın güvenli uçabileceğini gösteren uluslararası geçerli Uçuşa Elverişlilik Sertifikası ve gümrük giriş beyannameleri ibraz edilmelidir.
- İşletme Modeli (Özel veya Ticari):
- Jet sadece sahibinin ve şirket çalışanlarının özel seyahatleri için kullanılacaksa "Gerçek/Tüzel Kişi İşletmesi" statüsü seçilir.
- Eğer jet dışarıya kiralanacak ve ticari gelir elde edilecekse, ruhsatlı bir Ticari Hava İşletmesi (Air Taxi ruhsatı) kurmak veya uçağı mevcut lisanslı bir yönetim şirketinin (operator) işletmesine vermek zorunludur.
3. Zorunlu Donanım ve Sertifikalar
Özel jetlerde bulundurulması yasal olarak zorunlu olan evrak ve sistemler şunlardır:- Uçak Tescil Sertifikası ve Uçuşa Elverişlilik Sertifikası
- Gürültü Sertifikası ve Hava Aracı Telsiz Lisansı
- Üçüncü Şahıs Mali Mesuliyet Sigortası (Kapsamlı gövde ve yolcu sigortaları)
4. Operasyonel ve Personel Kuralları
- Pilot Zorunluluğu: Özel jetler, hususi (PPL) veya ticari (CPL/ATPL) olsa dahi jet tip yetkisine (Type Rating) sahip profesyonel kaptan ve co-pilotlar tarafından uçurulmak zorundadır. Tek başına uçmak isteyen sahibin ilgili jet sınıfında lisansı ve geçerli yetkileri olmalıdır.
- Bakım Kuralları: Jetlerin bakımları sadece SHGM veya EASA/FAA onaylı yetkili bakım merkezlerinde, belirlenen uçuş saatlerine/takvimine göre yapılmak zorundadır. Bakımları aksatılan uçağın uçuş izni askıya alınır.
Mali Yükümlülükler ve Ödemeler
- Vergiler: Satış sözleşmesi üzerinden Damga Vergisi, yurtdışından ithal ediliyorsa uçağın değerine göre Gümrük Vergisi ve KDV ödenir. (Ticari işletme kaydı açılması durumunda bazı vergi muafiyetleri ve istisnalar uygulanabilir).
- SHGM Harçları: Her yıl yayımlanan SHGM Hizmet Tarifesi kapsamında tescil, sertifikasyon, denetim ve özel yetki ücretleri (RVSM vb.) kurumun döner sermaye hesabına yatırılır.
