Açısal momentum nedir?Açısal momentum, dönen bir cismin dönme hareketini sürdürme durumunu ifade eden fiziksel bir büyüklüktür. Cismin kütlesine, dönme eksenine göre dağılımına ve açısal hızına bağlıdır.
Açısal momentum nasıl oluşur?
Bir cisim bir eksen etrafında döndüğünde açısal momentuma sahip olur. Örneğin, buz pateni yapan bir sporcu kollarını vücuduna yaklaştırdığında daha hızlı dönmeye başlar. Bunun nedeni, dış tork ihmal edildiğinde açısal momentumun korunmasıdır.
Açısal momentum formülü:
Sabit bir eksen etrafında dönen rijit bir cisim için:
Bir noktasal parçacığın açısal momentumu ise uygun durumda L=mvrL=mvr bağıntısıyla hesaplanabilir.
Açısal momentumu etkileyen faktörler:
- Kütle dağılımı: Kütle dönme ekseninden uzaklaştıkça eylemsizlik momenti artar.
- Açısal hız: Açısal hız arttıkça, eylemsizlik momenti sabitse açısal momentum da artar.
- Dönme ekseni: Cismin hangi eksen etrafında döndüğü, eylemsizlik momentini etkiler.
Bir sisteme etki eden net dış tork sıfırsa sistemin toplam açısal momentumu korunur.
Örneğin, buz patencisi kollarını kapattığında eylemsizlik momenti azalır ve açısal momentum korunabilmesi için açısal hızı artar.
Açısal momentumun günlük hayattaki örnekleri:
- Buz patencisinin kendi etrafında dönmesi
- Dönen bir topaç
- Bisiklet tekerleğinin dönmesi
- Gezegenlerin Güneş çevresindeki hareketi
Açısal momentum vektörel bir büyüklüktür.Kısaca: Açısal momentum, dönme hareketiyle ilgili bir büyüklüktür. Net dış tork sıfır olduğunda korunur; bu nedenle eylemsizlik momenti azalan bir cismin açısal hızı artabilir.
